k0nsult.cloud / ai-truth / sciezka-user
Twoje prawa wobec AI
Coraz częściej rozmawiasz z AI, oglądasz treści generowane przez AI albo dotyczy Cię decyzja
podjęta przez automat. Masz prawo o tym wiedzieć — i prawo się sprzeciwić. Ta strona tłumaczy te prawa
prostym językiem i pokazuje, jak zgłosić problem, krok po kroku, oraz jaki dowód zgłoszenia dostajesz.
Masz prawo wiedzieć, że to AI. Masz prawo zrozumieć decyzję, która Cię dotyczy. Masz prawo powiedzieć „nie”.
To nie są przywileje, które ktoś Ci nadaje uprzejmie — to prawa wynikające z unijnego AI Act
(Rozp. UE 2024/1689) i RODO (Rozp. UE 2016/679). Poniżej: co dokładnie znaczą dla Ciebie i jak z nich skorzystać.
Zasada dowodowa (claim ≤ proof): każde prawo opisujemy parą twierdzenie ≤ dowód (podstawa prawna).
Tam gdzie przepis nie jest jednoznaczny lub szczegół wymaga sprawdzenia, oznaczamy
DO POTWIERDZENIA — nie zgadujemy.
Statusy: OBOWIĄZUJE ·
WCHODZI wchodzi w życie wskazaną datą ·
DO ZDEFINIOWANIA po naszej stronie.
1. Co to znaczy dla mnie?
W skrócie: jeśli po drugiej stronie ekranu jest AI, a nie człowiek — masz prawo o tym wiedzieć. Jeśli widzisz
film, zdjęcie albo nagranie głosu, które wygląda jak prawdziwa osoba, ale zostało wygenerowane lub przerobione
przez AI — powinno być oznaczone. A jeśli automat podejmuje decyzję, która realnie wpływa na Twoje życie
(kredyt, rekrutacja, świadczenie, ubezpieczenie) — masz prawo poprosić o wyjaśnienie i zażądać, żeby sprawę
sprawdził człowiek.
💬 Rozmawiasz z chatbotem?
Masz prawo wiedzieć, że to AI, a nie człowiek — najpóźniej na początku rozmowy. (art. 50 AI Act)
🎭 Widzisz podejrzany film?
Treści wygenerowane lub przerobione przez AI (deepfake) muszą być oznaczone jako sztuczne. (art. 50 AI Act)
⚙️ Dotyczy Cię decyzja automatu?
Masz prawo do wyjaśnienia i do tego, by nie podlegać wyłącznie automatycznej decyzji. (art. 86 AI Act + art. 22 RODO)
2. Twoje prawa — krótko i z podstawą
Każde prawo to para: co Ci wolno (twierdzenie) ≤ na jakiej podstawie (dowód). Im konkretniejsza
podstawa, tym mocniejsze prawo.
a) Prawo wiedzieć, że rozmawiasz z AI WCHODZI 02.08.2026
TwierdzenieGdy korzystasz z chatbota, asystenta głosowego czy automatycznej infolinii,
masz prawo zostać poinformowany/a, że to system AI — najpóźniej przy pierwszym kontakcie. Wyjątek: gdy to oczywiste.
DowódArt. 50 ust. 1 AI Act (Rozp. UE 2024/1689) — obowiązek transparentności dostawcy/wdrażającego.
Stosowany od 02.08.2026.
b) Prawo rozpoznać deepfake i treść generowaną przez AI WCHODZI 02.08.2026
TwierdzenieObraz, dźwięk lub wideo wygenerowane albo zmanipulowane przez AI (deepfake)
muszą być oznaczone jako sztuczne — w sposób czytelny i rozpoznawalny. Tekst publikowany w sprawach interesu
publicznego również podlega oznaczaniu.
DowódArt. 50 ust. 2 i ust. 4 AI Act — oznaczanie treści syntetycznych i deepfake'ów.
Komisja UE przygotowuje Kodeks postępowania i wytyczne dot. oznaczania (stan: w przygotowaniu / maj–czerwiec 2026).
c) Prawo do wyjaśnienia decyzji wysokiego ryzyka WCHODZI 02.08.2026
TwierdzenieJeśli decyzja oparta na systemie AI wysokiego ryzyka (np. dot. zatrudnienia,
zdrowia, dostępu do usług) wywołuje wobec Ciebie skutki prawne lub poważnie Cię dotyka, masz prawo żądać od
podmiotu, który ją podjął, jasnego i zrozumiałego wyjaśnienia roli AI i głównych elementów decyzji.
DowódArt. 86 AI Act — prawo do wyjaśnienia indywidualnego rozstrzygnięcia.
Dotyczy systemów wysokiego ryzyka z Załącznika III (z wyłączeniem pkt 2). Stosowany od 02.08.2026.
d) Prawo sprzeciwu wobec decyzji w pełni automatycznej OBOWIĄZUJE
TwierdzenieMasz prawo nie podlegać decyzji opartej wyłącznie na automatycznym
przetwarzaniu (w tym profilowaniu), jeśli wywołuje skutki prawne lub podobnie istotnie na Ciebie wpływa.
Co najmniej: prawo do interwencji człowieka, do wyrażenia własnego stanowiska i do zakwestionowania decyzji.
DowódArt. 22 RODO (Rozp. UE 2016/679) — obowiązuje od 2018 r. Wyjątki: gdy decyzja jest
niezbędna do umowy, dozwolona prawem lub oparta na Twojej wyraźnej zgodzie (wtedy i tak masz prawo do interwencji człowieka).
e) Prawa konsumenta — kontekst DO POTWIERDZENIA
TwierdzenieJako konsument zachowujesz ogólne prawa (rzetelna informacja, brak
nieuczciwych praktyk, reklamacja) także wtedy, gdy usługę „obsługuje” AI. Te prawa uzupełniają AI Act i RODO.
DowódPrawa konsumenta wynikają z odrębnych przepisów (m.in. ustawa o prawach konsumenta,
przeciwdziałanie nieuczciwym praktykom rynkowym). Dokładny zakres w konkretnej sprawie — do potwierdzenia z prawnikiem / UOKiK.
3. Jak rozpoznać AI w praktyce
Praktyczne wskazówki. To poszlaki, nie dowód — ale pomagają zadać właściwe pytanie: „czy to AI?”.
| Co | Na co zwrócić uwagę | Co zrobić |
|---|
| Chatbot |
Odpowiedzi natychmiastowe 24/7, idealnie gładkie, „nie rozumiem pytania”, brak danych konkretnej osoby,
unikanie pytania „czy jesteś człowiekiem?”. |
Zapytaj wprost: „Czy rozmawiam z AI?”. Brak jasnej informacji = możliwe naruszenie art. 50. |
| Deepfake |
Nienaturalne mruganie/usta, dziwne cienie i krawędzie, „rozjeżdżający się” głos, zbyt sensacyjna wypowiedź
znanej osoby, brak oznaczenia „AI / treść generowana”. |
Sprawdź źródło. Szukaj etykiety „wygenerowane przez AI”. Brak oznaczenia przy realistycznym deepfake = sygnał do zgłoszenia. |
| Decyzja automatyczna |
Odmowa/decyzja w sekundy, bez nazwiska osoby decydującej, „system tak wyliczył”, identyczny szablon dla wszystkich. |
Poproś o wyjaśnienie i o weryfikację przez człowieka (art. 86 AI Act, art. 22 RODO). |
4. Ścieżka dowodowa — jak zgłosić i co dostajesz
Jeśli widzisz naruszenie (np. ukryty chatbot, nieoznaczony deepfake) albo chcesz zgłosić system AI do
obserwacji — przejdź ścieżkę poniżej. Na każdym etapie zostaje ślad, żebyś miał/a dowód, że zgłoszenie istnieje.
KROK 1 — Zbierz dowód
Zrób zrzut ekranu, zapisz link, datę i godzinę,
nazwę usługi/firmy. Im więcej konkretów, tym mocniejsze zgłoszenie (claim ≤ proof).
KROK 2 — Wypełnij formularz
Wybierz właściwy: zgłoszenie naruszenia/szkody
albo zgłoszenie systemu AI do rejestru. Opisz co, gdzie, kiedy — prostym językiem.
KROK 3 — Dostajesz potwierdzenie
Po wysłaniu otrzymujesz numer zgłoszenia
i status. To Twój dowód, że zgłoszenie zostało przyjęte. DO ZDEFINIOWANIA:
dokładny format numeru i czas wystawienia potwierdzenia.
KROK 5 — Eskalacja do organu (gdy zasadne)
W sprawach danych osobowych właściwy bywa
UODO; w sprawach AI Act — wyznaczony organ nadzoru (w PL na dzień publikacji brak ostatecznego wyznaczenia
— DO POTWIERDZENIA). K0NSULT nie jest organem nadzoru — wskazujemy ścieżkę, nie zastępujemy urzędu.
⚠️ Zgłoś naruszenie
🖥️ Zgłoś system AI
📖 Słowniczek pojęć
Co konkretnie dostajesz jako dowód zgłoszenia
- Numer zgłoszenia — unikalny identyfikator Twojej sprawy.
- Status — np. przyjęte / w analizie / w rejestrze (śledzisz po numerze).
- Wpis w rejestrze — odnośnik do bazy naruszeń lub rejestru systemów.
5. Obszary do zdefiniowania
Uczciwie: część rzeczy po naszej stronie jest jeszcze w budowie. Oznaczamy je, żeby nie obiecywać więcej niż możemy dowieść.
↩️ Kanał odwoławczy DO ZDEFINIOWANIA
Procedura, gdy nie zgadzasz się z wynikiem zgłoszenia — jak złożyć odwołanie i do kogo trafia.
⏱️ Czas reakcji DO ZDEFINIOWANIA
Deklarowany termin pierwszej odpowiedzi i aktualizacji statusu zgłoszenia.
🤝 Wsparcie DO ZDEFINIOWANIA
Pomoc w wypełnieniu zgłoszenia i w zrozumieniu praw — dla osób bez znajomości żargonu prawnego.
Zastrzeżenie. Strona ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie jest poradą prawną. K0NSULT nie jest organem
nadzoru AI Act, jednostką notyfikowaną ani podmiotem certyfikującym. Podstawy prawne opisano w stanie na dzień
publikacji; pozycje oznaczone DO POTWIERDZENIA wymagają weryfikacji w konkretnej sprawie. W indywidualnej
sprawie skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem (np. UODO).
Not a certification · not a notified body · not a legal conclusion. Zasada: claim ≤ proof.