Coraz częściej rozmawiasz z AI, oglądasz treści generowane przez AI albo dotyczy Cię decyzja podjęta przez automat. Masz prawo o tym wiedzieć — i prawo się sprzeciwić. Ta strona tłumaczy te prawa prostym językiem i pokazuje, jak zgłosić problem, krok po kroku, oraz jaki dowód zgłoszenia dostajesz.
To nie są przywileje, które ktoś Ci nadaje uprzejmie — to prawa wynikające z unijnego AI Act (Rozp. UE 2024/1689) i RODO (Rozp. UE 2016/679). Poniżej: co dokładnie znaczą dla Ciebie i jak z nich skorzystać.
Uwaga o etykietach. Etykiety na tej stronie (LIVE / DANE / WKRÓTCE / GAP / NARRACJA) oznaczają proweniencję i dojrzałość treści, nie status wdrożenia wg kanonu 7 (LIVE_PROD … GAP). Pełny kanon statusów wdrożenia: /ai-truth/ipIII/status-matrix.
W skrócie: jeśli po drugiej stronie ekranu jest AI, a nie człowiek — masz prawo o tym wiedzieć. Jeśli widzisz film, zdjęcie albo nagranie głosu, które wygląda jak prawdziwa osoba, ale zostało wygenerowane lub przerobione przez AI — powinno być oznaczone. A jeśli automat podejmuje decyzję, która realnie wpływa na Twoje życie (kredyt, rekrutacja, świadczenie, ubezpieczenie) — masz prawo poprosić o wyjaśnienie i zażądać, żeby sprawę sprawdził człowiek.
Masz prawo wiedzieć, że to AI, a nie człowiek — najpóźniej na początku rozmowy. (art. 50 AI Act)
Treści wygenerowane lub przerobione przez AI (deepfake) muszą być oznaczone jako sztuczne. (art. 50 AI Act)
Masz prawo do wyjaśnienia i do tego, by nie podlegać wyłącznie automatycznej decyzji. (art. 86 AI Act + art. 22 RODO)
Każde prawo to para: co Ci wolno (twierdzenie) ≤ na jakiej podstawie (dowód). Im konkretniejsza podstawa, tym mocniejsze prawo.
Praktyczne wskazówki. To poszlaki, nie dowód — ale pomagają zadać właściwe pytanie: „czy to AI?”.
| Co | Na co zwrócić uwagę | Co zrobić |
|---|---|---|
| Chatbot | Odpowiedzi natychmiastowe 24/7, idealnie gładkie, „nie rozumiem pytania”, brak danych konkretnej osoby, unikanie pytania „czy jesteś człowiekiem?”. | Zapytaj wprost: „Czy rozmawiam z AI?”. Brak jasnej informacji = możliwe naruszenie art. 50. |
| Deepfake | Nienaturalne mruganie/usta, dziwne cienie i krawędzie, „rozjeżdżający się” głos, zbyt sensacyjna wypowiedź znanej osoby, brak oznaczenia „AI / treść generowana”. | Sprawdź źródło. Szukaj etykiety „wygenerowane przez AI”. Brak oznaczenia przy realistycznym deepfake = sygnał do zgłoszenia. |
| Decyzja automatyczna | Odmowa/decyzja w sekundy, bez nazwiska osoby decydującej, „system tak wyliczył”, identyczny szablon dla wszystkich. | Poproś o wyjaśnienie i o weryfikację przez człowieka (art. 86 AI Act, art. 22 RODO). |
Jeśli widzisz naruszenie (np. ukryty chatbot, nieoznaczony deepfake) albo chcesz zgłosić system AI do obserwacji — przejdź ścieżkę poniżej. Na każdym etapie zostaje ślad, żebyś miał/a dowód, że zgłoszenie istnieje.
Zrób zrzut ekranu, zapisz link, datę i godzinę, nazwę usługi/firmy. Im więcej konkretów, tym mocniejsze zgłoszenie (claim ≤ proof).
Wybierz właściwy: zgłoszenie naruszenia/szkody albo zgłoszenie systemu AI do rejestru. Opisz co, gdzie, kiedy — prostym językiem.
Po wysłaniu otrzymujesz numer zgłoszenia i status. To Twój dowód, że zgłoszenie zostało przyjęte. DO ZDEFINIOWANIA: dokładny format numeru i czas wystawienia potwierdzenia.
Naruszenie trafia do bazy naruszeń, a system AI do rejestru systemów. Status możesz śledzić pod swoim numerem.
W sprawach danych osobowych właściwy bywa UODO; w sprawach AI Act — wyznaczony organ nadzoru (w PL na dzień publikacji brak ostatecznego wyznaczenia — DO POTWIERDZENIA). K0NSULT nie jest organem nadzoru — wskazujemy ścieżkę, nie zastępujemy urzędu.
⚠️ Zgłoś naruszenie 🖥️ Zgłoś system AI 📖 Słowniczek pojęć
Uczciwie: część rzeczy po naszej stronie jest jeszcze w budowie. Oznaczamy je, żeby nie obiecywać więcej niż możemy dowieść.
Procedura, gdy nie zgadzasz się z wynikiem zgłoszenia — jak złożyć odwołanie i do kogo trafia.
Deklarowany termin pierwszej odpowiedzi i aktualizacji statusu zgłoszenia.
Pomoc w wypełnieniu zgłoszenia i w zrozumieniu praw — dla osób bez znajomości żargonu prawnego.
Jesteś userem końcowym jednej z sześciu ścieżek programu. Zobacz całość.